Çin, son elli yıldır Gobi ve Taklamakan çöllerinin acımasızca ilerlemesini durdurmak için insanlık tarihinin en büyük çevre projelerinden birine imza atıyor. Tam 66 milyar ağacın dikildiği ve"Büyük Yeşil Duvar"olarak adlandırılan bu devasa yapay orman, çölleşmeyi durdurmayı başardı. Ancak prestijli bilimsel dergiGeophysical Research Letters'da yayımlanan yeni bir araştırma, bu yapay ağaçların arkasında kimsenin beklemediği, gizemli bir doğa olayının yaşandığını ortaya koydu. Pekin Üniversitesi'nden peyzaj ekoloğuYuhang Luoliderliğindeki bir araştırma ekibi, uydu verilerini kullanarak Yeşil Duvar'daki ağaçların yaprak yoğunluğunu inceledi. Sonuçlar oldukça çarpıcıydı: Yapay ormanlardaki yaprak alanı, doğal ormanlara kıyasla yüzde 66 daha hızlı büyüyordu. Bilim insanları bu durumun nedenlerini derinlemesine incelediğinde şu sonuçlara ulaştı: Ancak en ilginç bulgu, benzer yaş ve çevre koşullarındaki ağaçlar kıyaslandığında ortaya çıktı. Yapay olarak dikilen ağaçlar, tıpatıp aynı şartlardaki doğal hemşirelerine göre yine deyüzde 4,6 daha hızlıbüyüyordu. Bu büyüme farkı ağaçlar 30 ila 40 yaşlarına geldiğinde zirveye ulaşıyor, ardından ise ani bir düşüşe geçiyor. 1978 yılında başlatılan ve 2050 yılında tamamlanması planlanan proje, aslında her yıl bin kilometrekareden fazla alanı yutan Gobi Çölü'nün önünü kesmek için tasarlanmıştı. İlk yıllarda proje büyük bir başarısızlıkla burun buruna geldi; çünkü hızlı büyüdüğü için seçilen bazı ağaç türleri çöl iklimine dayanamayarak kurudu. Ancak Çinli bilim insanları pes etmedi. Diğer ülkelerdeki başarısız yeşil duvar projelerinin aksine, sadece "kaba kuvvetle milyonlarca ağaç dikmek" yerine bilimsel planlamaya yöneldiler. Sonuç muazzam oldu: 1978 yılında bölgede sadeceyüzde 5olan orman örtüsü, 2023 yılı itibarıylayüzde 14'e fırladı. Bu başarı, Pekin gibi büyük şehirlerdeki yıkıcı toz fırtınalarını azalttı ve hava kalitesini gözle görülür şekilde artırdı. Proje aslen iklim değişikliğiyle mücadele için değil, sadece çölü durdurmak için başlatılmıştı. Bu yüzden yapay ormanların karbon yakalama konusundaki etkinliği büyük bir soru işaretiydi. Araştırma lideri Yuhang Luo, küresel ekosistem modellerinin yapay ve doğal orman ayrımını tam olarak yapamadığını belirterek şu kritik uyarıda bulunuyor: "Yapay ormanlar çok hızlı büyüyor ancak bu büyüme bir süre soİYORnra keskin bir düşüşe geçiyor. Doğal ormanlar ise yavaş ama istikrarlı bir şekilde büyümeye devam ediyor. Bu da doğal ormanları uzun vadede atmosferdeki karbonu hapsetme konusunda çok daha güvenilir ve başarılı kılıyor." Çin'in Yeşil Duvarı çölleri dizginlemeyi başarmış olsa da, yapay ormanların doğanın kendi yarattığı ekosistemler kadar sürdürülebilir olup olmadığı bilim dünyasında tartışılmaya devam edecek gibi görünüyor.